Adım 14 / 14

PLC (programlanabilir lojik kontrolör) nasıl çalışır?

PLC, röle ve kablolarla kurulan kumanda devresinin yazılıma dönüşmüş hâlidir. Üstten durumu değiştir (RUN, motor duruyor, STOP) ve sinyalin butondan kontaktöre yolunu izle. Simülatörde 'Yavaş tarama'yı açıp PLC'nin programı satır satır nasıl çalıştırdığını gör; sonra 'Arıza bul' ile sahadaki tipik arızaları ölçerek bul.

🔍 Keşfet🛠 Arıza bul

▶ Bana göster

▶ RUN – motor çalışıyor⏸ RUN – motor duruyor⏹ STOP

⛶ Büyüt

Şebeke + sigorta

Panonun kumanda beslemesi: ana şalterden sonra küçük bir otomatik sigorta (ör. C6 A) üzerinden 230 V AC gelir. Bu sigorta yalnızca 24 V güç kaynağını ve PLC'yi besler; motorun gücü kontaktör tarafında ayrı bir motor koruma şalterinden geçer.

Osiloskop

Multimetre≈230 V AC

Bir bloğa tıkla: ne yaptığını ve o noktada ne ölçüldüğünü gör.

🔌 Girişler ve çıkışlar: hangi uca ne bağlanır?

PLC'nin üstündeki ya da altındaki herhangi bir klemense tıkla. Çizimde o uca ne bağlandığı, kablonun nereden gelip nereye gittiği görünür; sağda ne olduğu ve ne ölçüleceği yazar.

⛶ Büyüt

Bas

I0.0 · START butonu (yeşil, NO)

Nasıl bağlanır: +24 V → butonun 13 ucu → 14 ucu → I0.0. Normalde açık (NO): basınca kapanır, I0.0'a 24 V gelir.

LED: Yalnız basılıyken yanar.

🔧 Ölçüm: Basılıyken I0.0–M arası 24 V, bırakınca 0 V.

Akılda tut: girişin çalışması için döngü tamamlanmalı: +24 V → cihaz → I0.x → (PLC'nin içi) → 1M → 0 V. Çıkış ise PLC'nin içindeki bir anahtardır: 1L'ye verilen gerilim Q0.x'ten yüke çıkar, yük 0 V'a döner.

Uç	Cihaz	Ne bağlanır
L+	+24V	PLC'nin beslemesi: +24 V DC
M	0V	PLC'nin beslemesi: 0 V
⏚	PE	Koruma toprağı (PE)
1M	1M	Girişlerin ortak ucu
I0.0	S1	START butonu (yeşil, NO)
I0.1	S0	STOP butonu (kırmızı, NC)
I0.2	F2	Termik röle yardımcı kontağı (95-96, NC)
I0.3	B1	PNP endüktif sensör (3 telli)
I0.4	S3	Sınır (limit) anahtarı (NO)
I0.5	S9	Acil stop durum bilgisi (NC)
2M	2M	Analog girişlerin ortak ucu
AI0	PT1	4–20 mA basınç vericisi (2 telli)
AI1	R1	0–10 V hız ayar potansiyometresi
1L	1L	Çıkışların ortak ucu (Q0.0–Q0.3)
Q0.0	K1	K1 ana kontaktör bobini
Q0.1	K2	K2 yıldız kontaktörü bobini
Q0.2	K3	K3 üçgen kontaktörü bobini
Q0.3	H1	H1 yeşil 'çalışıyor' lambası
2L	2L	İkinci çıkış grubunun ortak ucu (Q0.4–Q0.5)
Q0.4	H2	H2 kırmızı 'arıza' lambası
Q0.5	U1	Sürücüye (VFD) 'çalış' komutu

🧠 PLC simülatörü: motor START/STOP mühürleme devresi

START'a bas, bırak: motor çalışmaya devam eder, çünkü program onu kendi kontağıyla tutar (mühürleme). STOP'a bas ya da termiği attır. 'Yavaş tarama'yı açınca PLC'nin önce girişleri okuduğunu, programı satır satır çalıştırdığını ve çıkışları ancak en sonda yazdığını izlersin.

▶ RUN⏹ STOP

🐢 Yavaş taramaTarama: 0

Saha (pano kapağı)

START

NO · basılı tut

I0.0: 0 V

STOP

NC · basılı tut

I0.1: 24 V

F2
95-96

Termik röle (NC)

I0.2: 24 V

Attır

✂ STOP butonunun kablosunu kopar (güvenli taraf testi)

PLC · 24 V DC RUN STOP

INI0.0I0.1I0.2

OUTQ0.0Q0.1Q0.2Q0.3Q0.4

Tarama döngüsü

1 · Girişleri oku

2 · Programı çalıştır

3 · Çıkışları yaz

Tam hızda: üç adım birkaç milisaniyede bir tekrarlanır.

Giriş görüntüsü (programın gördüğü)

I0.00

I0.11

I0.21

Çıkış görüntüsü (program sonucu)

Q0.00

Q0.10

Q0.20

Q0.30

Q0.40

T1 (TON, PT = 5 s)0.0 s

Çıkışlar (panoda)

K1

ana

K2

yıldız

K3

üçgen

Motor

duruyor

H1 çalışıyor

H2 arıza

Program: merdiven diyagramı (ladder / LAD)

Bir röle devresi gibi oku: soldaki ray +24 V, sağdaki 0 V. Yeşil, 'enerji akıyor' demek. —| |— kontak biti 1 iken, —|/|— kontak biti 0 iken geçirir.

⛶ Büyüt

1. Mühürleme: START bırakılınca da Q0.0 kendi kontağıyla açık kalır. STOP ya da termik 24 V'u keserse düşer.
2. Gecikmeli açılan zamanlayıcı (TON): girişi 5 s kesintisiz 1 kalırsa T1 çıkışı 1 olur.
3. İlk 5 saniye motor yıldızda kalkar: kalkış akımı üçte birine iner.
4. Süre dolunca üçgene geçer. Q0.1'in NC kontağı kilitlemedir: yıldız ve üçgen asla birlikte çekmez (çekerse faz-faz kısa devre).
5. Motor çalışırken kapıdaki yeşil lamba yanar.
6. Termik atınca I0.2'ye 24 V gelmez; NC kontak (—|/|—) bu kez geçirir ve kırmızı lamba yanar.

⚠ Sahadaki NO/NC ile programdaki NO/NC aynı şey değil

STOP butonu sahada NC (normalde kapalı) bağlanır: kimse basmazken I0.1'e sürekli 24 V gelir, giriş LED'i yanar. Programda ise NO kontak —| |— olarak yazılır: 'burada 24 V varken devam et'. STOP'a basınca 24 V kesilir, kontak açılır, Q0.0 düşer.

Neden NO buton ve programda NC kontak değil? 'Kabloyu kopar' kutusunu dene: NC bağlantıda kopuk kablo ya da gevşek klemens motoru durdurur (güvenli taraf). NO bağlansaydı kopuk kablo fark edilmez, STOP'a basınca hiçbir şey olmazdı. Termiğin 95-96 kontağı da aynı kurala uyar. Acil stop ise ayrıca bir emniyet rölesiyle kontaktörü doğrudan kesmeli; yalnızca PLC'ye bırakılmaz.

Aynı devre klasik rölelerle

PLC'den önce bu devre kablo ve kontaktör yardımcı kontaklarıyla kurulurdu. Yukarıdaki ilk satır, bu çizimin yan yatırılmış hâlidir. Burada 'program' kablolamanın kendisidir: değiştirmek için bilgisayar değil tornavida gerekir.

	Röle mantığı	PLC
Değişiklik	kabloyu sök, yeniden bağla	programı değiştir, yükle
Zamanlayıcı	ayrı zaman rölesi	programda TON, istediğin kadar
Hız	anında (ms'nin altı)	bir tarama gecikmesi (1–20 ms)
Arıza bulma	kontak kontak ölçüm	LED'ler + bilgisayardan canlı izleme

Aynı butonlar, tarama yok: röle anında tepki verir. Buradaki K1 aynı butonlarla çalışan ayrı bir röle devresidir.

⛶ Büyüt

🔧 Pano içi: PLC ve çevresi

Bu çizim fotoğraf değil; küçük bir makine panosunun tipik yerleşimine göre hazırlandı: üst rayda sigorta, 24 V kaynak, PLC ve ara röleler; alt rayda klemensler ve kontaktör + termik; en altta kapaktaki buton ve lambalar ile sahadaki sensörler. Üstten bir yol seç, akışın hangi vidadan hangisine gittiğini izle; bir bölgeye tıkla.

Enerjinin yolu:

⚡ 24 V besleme🟢 Giriş (START → I0.0)🔌 Çıkış (Q0.0 → K1)

▶ Bana göster

⛶ Büyüt

Bir bölgeye tıkla: ne işe yaradığını ve kartta nasıl tanıyacağını gör.

📷 Gerçekte nasıl görünür?

Fotoğraf: UlrichAAB, CC BY-SA 3.0, Wikimedia CommonsFotoğraf: Angga Panca Alam Anugrah, CC BY-SA 4.0, Wikimedia CommonsFotoğraf: Angga Panca Alam Anugrah, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

🔒 Bu içerik tamir paketinde

Tamir paketi bütün etkileşimli içeriği tek seferde açar: şemalar ve akım akışları, Tamir Atölyesi, simülasyonlar, kavramlar, entegre rehberleri, Bileşen Kütüphanesi ve karşılaştırma rehberleri. Her bölümde bir örnek ücretsiz.

Ücretsiz üye olGiriş yap

Tamir paketi 5.000 ₺; üyelere %10 indirimle 4.500 ₺. Ya da 1 haftalık erişim 1.000 ₺.

⚠ Güvenlik: PLC'nin kendisi 24 V ile çalışır ama aynı panoda 230/400 V güç devresi vardır; röle çıkışlarının ortak ucunda da 230 V olabilir. Panoda çalışmadan önce ana şalteri kapat, kilitle ve gerilim olmadığını ölç. Bir çıkışı zorlamak (force) ya da programı değiştirmek makineyi beklenmedik anda hareket ettirebilir; acil stop yalnızca PLC'ye bırakılmamalı.