Adım 10 / 14

Motor sürücüleri: küçükten büyüğe

Bir motoru sürmek, ona doğru anda doğru akımı vermektir. En basitinde bir transistör yalnız hızı ayarlar; her basamakta bir fikir eklenir: yön, adım, elektronik komütasyon, yeni bir 3 faz şebeke üretmek ve sonunda enkoderle konumu kapatmak. Basamakları sırayla gez ve her birinde simülasyonu oynat.

⚙️ Küçükten büyüğe motor sürücüleri

Tek transistörden endüstriyel servoya altı basamak. Her basamak öncekine bir fikir ekler: PWM → yön → adım → elektronik komütasyon → yeni bir AC şebeke üretmek → enkoderle döngüyü kapatmak. Bir basamak seç ve simülasyonunu oynat.

① DC motor + MOSFET1–100 W · yalnız hız② H-köprü1–500 W · yön + hız③ Step motor sürücü0,3–5 A/faz · konum (açık döngü)④ Fırçasız (BLDC) ESC10 W – 5 kW · 3 yarım köprü⑤ AC motor sürücü (VFD)0,2 kW – MW · 3 faz⑥ Servo sürücü50 W – 15 kW · kapalı döngü konum

⛶ Büyüt

PWM doluluk (duty)%60

DiyotluDiyotu çıkar

Ortalama gerilim

7,2 V

Hız (yaklaşık)

1800 rpm

Q1 durumu

serin

🧠 Mantığı

Motor ile toprak arasına tek bir N-kanal MOSFET konur (alçak taraf anahtarı). İşlemci gate'e PWM verir; MOSFET saniyede binlerce kez açılıp kapanır. Açık kalma oranı (duty) motorun gördüğü ortalama gerilimi, dolayısıyla hızı belirler: 12 V'ta %50 duty ≈ 6 V ortalama. Yön değişmez; yön için H-köprü gerekir. Motor aynı zamanda bir bobindir: MOSFET kapanınca akım bir anda kesilemez, uçlarında yüksek gerilim darbesi oluşur. Motora ters paralel bağlı flyback diyot bu akıma yol verir; akım diyot üzerinden motorda dönmeye devam eder ve MOSFET korunur.

🔩 Tipik parçalar / entegreler

IRLZ44N / IRLR7843 (logic-level)AO3400 (SOT-23)1N5819 / SS34 (Schottky)TIP120 (Darlington, eski)ULN2003100 Ω gate + 10 kΩ pull-down

📍 Nerede karşılaşırsın?

Fan ve 4 telli PC fanları, oyuncak araba, küçük pompa, titreşim motoru, akvaryum hava motoru, Arduino projeleri.

🔧 Tipik arızalar

• Motor PWM'e tepki vermiyor, hep tam hızda: MOSFET drain–source kısa (diyot testinde iki yönde 0).
• MOSFET birkaç dakikada ısınıp ölüyor: flyback diyot yok, ters takılmış ya da yavaş bir diyot (1N4007) kullanılmış.
• MOSFET kızarıyor, motor güçsüz: logic-level olmayan MOSFET (IRF540) 3,3/5 V ile sürülüyor, yarı iletimde kalıyor.
• Açılışta motor kendi kendine kıpırdıyor: gate'te pull-down direnci yok.
• Motor çalışınca işlemci resetleniyor: fırça kıvılcımı paraziti; motor uçlarına 100 nF, beslemeye elko ekle.

← Daha küçükDaha büyük →

📷 Gerçekte nasıl görünür?

Fotoğraf: Quel.soler, CC BY-SA 4.0, Wikimedia CommonsFotoğraf: Kushagra Keshari, CC BY-SA 4.0, Wikimedia CommonsFotoğraf: 1sfoerster, CC BY-SA 3.0, Wikimedia CommonsFotoğraf: C J Cowie, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

🔒 Bu içerik tamir paketinde

Tamir paketi bütün etkileşimli içeriği tek seferde açar: şemalar ve akım akışları, Tamir Atölyesi, simülasyonlar, kavramlar, entegre rehberleri, Bileşen Kütüphanesi ve karşılaştırma rehberleri. Her bölümde bir örnek ücretsiz.

Ücretsiz üye olGiriş yap

Tamir paketi 5.000 ₺; üyelere %10 indirimle 4.500 ₺. Ya da 1 haftalık erişim 1.000 ₺.

⚠ Güvenlik: Motor bir bobindir: akımı kesince yüksek gerilim darbesi verir, flyback/koruma diyotunu atlama. LiPo ve akülerde kısa devre yangın çıkarır. VFD ve servo sürücülerde DC bus kapatıldıktan sonra da dakikalarca 540–800 V tutar: bekle ve ölç.