Topraklama ve kaçak akım rölesi (RCD) nasıl çalışır? Neden atar?
'Şofbeni açınca sigorta atıyor' diye gelen arızanın çoğu sigorta değil, kaçak akım rölesidir. Ne zaman ve neden attığını anlamak için tek bir fikir yeter: giden akım geri dönmüyorsa bir yere kaçıyordur.
Ne işe yarar? Kaçak akım rölesi (RCD, Türkiye'de 'kaçak akım rölesi' ya da 'hayat koruma rölesi') L ve N iletkenlerini birlikte bir toroidin içinden geçirir. Sağlam devrede giden ve dönen akım eşittir, alanlar birbirini götürür. Akımın bir kısmı gövde ve PE üzerinden ya da bir insanın vücudundan toprağa kaçarsa L ile N arasında fark (IΔ) oluşur; fark 30 mA'i geçince röle en geç 300 ms'de, 150 mA'de 40 ms içinde L ve N'yi birlikte açar. RCD akımı sınırlamaz, süreyi kısaltır; aşırı akıma karşı da korumaz. Topraklama (PE) ise arızada gövdeyi toprak potansiyelinde tutar ve kaçağa vücuttan çok daha kolay bir yol verir. İkisi birlikte korur.
Kesikli çerçeveli elemanlara tıkla: görevi, ölçümü ve sık arızası. Numaralı noktalar osiloskop ölçümleri.
Faz 1/4: Normal
L'den giden akım cihazdan geçip N'den aynen geri döner. İki kablo da toroidin içinden geçtiği için manyetik alanları birbirini götürür: toroid sargısında hiçbir şey indüklenmez, RCD kapalı kalır.
1. L akımı
Cihazın çektiği akım (2 kW rezistans ≈8,7 A).
Osiloskopta
Multimetre≈8,7 A AC
🔍 Kartta nasıl tanırsın?
•Panoda 'T' test butonlu, üzerinde IΔn 30 mA (ya da 300 mA) yazan 2 ya da 4 kutuplu şalter
•Üzerindeki tip işareti: AC, A (darbeli DC'ye de duyarlı), B (VFD ve şarj istasyonları için düzgün DC'ye de duyarlı)
•Sarı-yeşil PE kablosu cihaz gövdesine vidalı; prizde toprak kontakları
🔧 Nasıl ölçülür?
•Ayda bir T butonuna bas: RCD hemen atmalı.
•Hangi cihaz attırıyor: hepsini çıkar, RCD'yi kaldır, cihazları tek tek tak.
•Fiş çekili, 500 V megerle L+N (birlikte) ile PE/gövde arası yalıtım: > 1 MΩ iyi, < 0,5 MΩ kaçak. Ölçmeden önce elektronik kartları ayır.
•Kaçak akım pensiyle L ve N'yi birlikte sar: hattaki toplam sürekli kaçak 9–10 mA'in altında olmalı. Gövde–PE direnci < 0,3 Ω olmalı.
⚠ Sık arızalar
•Nem çekmiş rezistans (şofben, termosifon, çamaşır makinesi, fırın): ilk açılışta atar, cihaz ısınınca bazen geçer; rezistans değiştirilir.
•Tek hatta çok sayıda bilgisayar, TV ve şarj aleti: Y kondansatör kaçakları toplanır ve RCD zaman zaman 'sebepsiz' atar.
•Nötrün başka bir hatla ya da toprakla karışması, nemli dış mekân buatı; kopuk PE ise RCD'yi attırmaz ama en tehlikeli arızadır.
🔒 Bu içerik tamir paketinde
Tamir paketi bütün etkileşimli içeriği tek seferde açar: şemalar ve akım akışları, Tamir Atölyesi, simülasyonlar, kavramlar, entegre rehberleri, Bileşen Kütüphanesi ve karşılaştırma rehberleri. Her bölümde bir örnek ücretsiz.