PWM ve doluluk oranı: aç-kapa ile güç nasıl ayarlanır?
LED karartıcı, fan hız ayarı, şarj aleti, inverter: hepsinin içinde aynı fikir var. Yükü saniyede binlerce kez açıp kapatarak gücü ayarlamak.
Ne işe yarar? PWM'de anahtar ya tam açık ya tam kapalıdır; frekans sabit kalır, değişen yalnızca darbenin genişliğidir. Bir periyotta açık kalınan sürenin oranına doluluk oranı (D, duty cycle) denir. Yükün gördüğü ortalama gerilim D × besleme gerilimidir: 12 V'ta %25 doluluk 3 V, %75 doluluk 9 V eder. Anahtar arada durmadığı için çok az ısınır; direnç ya da lineer regülatörle güç düşürmekten çok daha verimlidir.
Kesikli çerçeveli elemanlara tıkla: görevi, ölçümü ve sık arızası. Numaralı noktalar osiloskop ölçümleri.
Faz 1/3: %25 doluluk
Anahtar her periyodun yalnızca dörtte birinde açık. Yük ortalamada 12 V'un dörtte birini, yani 3 V'u görür: LED sönük, motor yavaş.
1. Yük gerilimi, %25
Kare dalga: 12 V'ta kısa, 0 V'ta uzun. Ortalama 3 V.
Osiloskopta
Multimetre3,0 V (ortalama)
🛠 Arıza senaryoları: belirtiyi seç, şemada sırayla neyi ölçeceğini gör
🔍 Kartta nasıl tanırsın?
•Bir PWM üreteci (NE555, mikrodenetleyici ya da SMPS entegresi) ve onun sürdüğü bir MOSFET/transistör
•Motor ve röle bobini sürülüyorsa yükün uçlarında ters bağlı bir serbest geçiş diyotu
•Ayar potu çevrildikçe frekansın değil darbe genişliğinin değişmesi
🔧 Nasıl ölçülür?
•Multimetre ortalamayı gösterir: %50 doluluk 12 V beslemede ≈6 V okunur.
•Gerçek dalgayı görmek için gate'e ve yük ucuna osiloskopla bak.
•Bazı multimetrelerde 'Duty %' kademesi vardır; doluluk oranını doğrudan okur.
⚠ Sık arızalar
•MOSFET kısa: yük hep tam güçte, ayar çalışmaz.
•PWM çıkışı hep düşük ya da gate direnci açık: yük hiç çalışmaz.
•Gate gerilimi düşük (ör. 5 V ile standart MOSFET): MOSFET tam açılmaz ve ısınır.
•Serbest geçiş diyotu yok ya da açık: motorlu yükte MOSFET kısa sürede delinir.
🔒 Bu içerik tamir paketinde
Tamir paketi bütün etkileşimli içeriği tek seferde açar: şemalar ve akım akışları, Tamir Atölyesi, simülasyonlar, kavramlar, entegre rehberleri, Bileşen Kütüphanesi ve karşılaştırma rehberleri. Her bölümde bir örnek ücretsiz.