Ölçüm öncesi: devre içi mi, dışı mı?

Bir parçayı ölçmek kolaydır; doğru ölçmek ise birkaç kurala uymayı gerektirir. Yanlış ölçüm, sağlam parçayı söküp atmana ya da bozuk parçayı kartta bırakmana yol açar. Bu kursun her dersinde tek bir parça türünü ele alacağız. Önce hepsinde geçerli olan kuralları öğrenelim.

📷 Gerçek görünüm

1. Enerji kapalı mı?

Direnç, süreklilik, diyot ve kapasite ölçümlerinde multimetre parçaya kendi pilinden küçük bir akım verir ve oluşan gerilime bakar. Devrede başka bir enerji kaynağı varsa ölçüm anlamsız olur, multimetrenin sigortası atabilir ya da ölçü aleti bozulabilir.

• Fişi çek, varsa pili ya da bataryayı çıkar.
• Büyük kondansatörleri boşalt ve boşaldığını DC gerilim kademesinde ölçerek doğrula.
• Gerilim ölçümü ise tam tersine enerji açıkken yapılır. Hangi ölçümde olduğunu her zaman bil.

2. Devre içinde mi, dışında mı?

Kart üzerindeki bir parçayı ölçerken multimetre sadece o parçayı değil, ona paralel bağlı her şeyi birlikte görür. Bu yüzden devre içindeki ölçüm çoğu zaman olması gerekenden küçük çıkar.

3. Karşılaştırma: en güçlü tamir yöntemi

Birçok parçanın "doğru" değerini bilmezsin. Ama elinde aynı cihazın sağlam bir kartı varsa ya da kartta aynı devreden iki tane varsa (ör. stereo bir yükselticinin sol ve sağ kanalı) aynı noktaları ölçüp karşılaştırabilirsin. Farklı çıkan nokta, arızanın yakınındadır.

4. Ölçü aletini tanı

• Pil: Multimetrenin pili zayıfladığında ölçümler kayar. Ekranda pil simgesi çıkarsa pili değiştir.
• Prob direnci: Problar ve kablolar da yaklaşık 0,1–0,5 Ω dirence sahiptir. Çok küçük dirençleri ölçmeden önce probları birbirine değdir ve okunan değeri sonuçtan çıkar. Birçok ölçü aletinde bunu otomatik yapan REL (relatif) tuşu vardır.
• Diyot kademesi: Parçaya yaklaşık 1 mA akım verir ve ekranda gerilimi gösterir. Birimi volttur, ohm değil.
• Güvenlik sınıfı: Şebeke ölçümlerinde en az CAT II 600 V ya da CAT III yazan bir ölçü aleti kullan.

5. Önce gözle bak

Ölçüme başlamadan önce kartı iyi bir ışık altında, mümkünse büyüteçle incele: yanık izleri, kararmış dirençler, şişmiş kondansatörler, çatlamış lehimler, sıvı izleri ve korozyon çoğu zaman arızayı doğrudan gösterir. Burnunu da kullan: yanık kokusu, arızanın yerini söyleyebilir.

Sık yapılan hatalar

• Enerji açıkken direnç ya da süreklilik ölçmek.
• Probları A (akım) girişinde unutup gerilim ölçmek: bu kısa devre demektir ve multimetrenin sigortasını attırır.
• Devre içinde küçük çıkan her değeri bozuk sanmak.
• Parmaklarla iki probu ve parçayı aynı anda tutmak: yüksek dirençlerde vücudun da ölçüme karışır.

Kendini test et