MOSFET mi BJT mi?
Transistörle anahtarlama yaparken MOSFET mi BJT mi seçilmeli? Kontrol şekli, kayıp, hız ve fiyat karşılaştırması, sık yapılan hatalar ve tarayıcıda deneme.
Kısa cevap
Birkaç yüz miliamperden büyük yükleri anahtarlıyorsan MOSFET seç: gerilimle sürülür, açıkken neredeyse hiç ısınmaz. Küçük sinyaller, LED, röle bobini ve ucuz basit devreler için BJT hâlâ en pratik seçenektir.
Karşılaştırma
| BJT (ör. BC547, 2N2222, TIP120) | MOSFET (ör. IRLZ44N, AO3400) | |
|---|---|---|
| Neyle kontrol edilir? | Akımla: açık kalması için baza sürekli akım gerekir | Gerilimle: gate'e gerilim uygulanır, durağanda akım çekmez |
| Açıkken üzerindeki kayıp | Yaklaşık sabit gerilim düşümü: VCE(sat) ≈ 0,2–1 V → kayıp ≈ I × VCE | Direnç gibi davranır: kayıp = I² × RDS(on); RDS(on) birkaç mΩ olabilir |
| 5 A yükte tipik ısınma | Birkaç watt: soğutucu gerekir | Logic-level bir MOSFET'te çoğu zaman 0,5 W'ın altında |
| Mikrodenetleyiciden sürme | Baz direnciyle doğrudan; pin akımı sınırlıdır (≈20 mA) | Logic-level ise doğrudan; değilse sürücü ya da 10 V gerekir |
| Anahtarlama hızı | Orta; doyumdan çıkması gecikir | Hızlı; PWM ve DC-DC dönüştürücüler için uygun |
| Statik elektriğe hassasiyet | Düşük | Yüksek: gate oksidi delinebilir |
| Fiyat ve bulunabilirlik | Çok ucuz, her yerde | Ucuz; doğru tipi seçmek gerekir |
BJT seç, eğer…
- ✓Yük akımı birkaç yüz mA'in altındaysa (LED, küçük röle, buzzer)
- ✓Analog yükseltme yapıyorsan (ses, sensör sinyali)
- ✓Elinde yalnızca BC547 / 2N2222 gibi yaygın parçalar varsa
MOSFET seç, eğer…
- ✓Yük 1 A ve üzerindeyse (motor, LED şerit, ısıtıcı)
- ✓PWM ile hız ya da parlaklık ayarı yapıyorsan
- ✓Pille çalışan bir devrede ısınma ve kayıp önemliyse
Sık yapılan hatalar
- !VGS(th) değerini "açılma gerilimi" sanmak. Eşik geriliminde MOSFET yalnızca 250 µA gibi minik bir akım geçirir; tam iletim için datasheet'te RDS(on)'un hangi VGS'de verildiğine bak.
- !5 V Arduino ile IRFZ44N ya da IRF520 sürmek. Bunlar 10 V gate gerilimi ister; 5 V'ta yarı açık kalıp ısınırlar. Adında "L" olan logic-level tipleri (IRLZ44N, IRLB8721) seç.
- !MOSFET gate'ini boşta bırakmak. Pin boştayken gate şarjlı kalır ve MOSFET yarı açık kalabilir; gate ile source arasına 10–100 kΩ direnç koy.
- !BJT'de baz direncini hesaplamadan koymak. Yetersiz baz akımı transistörü doyuma sokmaz, transistör ısınır. Baz akımını yük akımının yaklaşık 1/10'u alacak şekilde hesapla.
- !Bobinli yüklerde (röle, motor) koruma diyotunu unutmak. Hem BJT'yi hem MOSFET'i ilk kapanışta öldürebilir.
Kendin dene: 5 V ile hangi MOSFET tam açılıyor?
Üç yaygın MOSFET'i aynı yükle karşılaştır, gate gerilimini 3,3 V'a indir ve ısınmanın nasıl değiştiğini gör.
Simülatörü tam sayfada aç →